Συνέντευξη με τον Νικόλα Γιούχα

Στην αγιογραφία βρήκα την εσωτερική μου γαλήνη…
Συνέντευξη με τον Νικόλα Γιούχα, δικηγόρο και αγιογράφο από την Βηθλεέμ
(Αναδημοσίευση συνέντευξης στον Κώστα Τσίβο, Σεπτέμβριος 2023. Μετάφραση από τα αγγλικά Τασούλα Ζησάκη-Healey)

Θα μπορούσατε να περιγράψετε την πορεία σας από δικηγόρος μέχρι να γίνετε αγιογράφος στη Βηθλεέμ; Ποιοι παράγοντες σας οδήγησαν σε αυτή τη σημαντική μετάβαση στην επαγγελματική σας πορεία;

Ήμουν δικηγόρος πλήρους απασχόλησης και η αγιογραφία αποτελούσε αρχικά μόνο ένα χόμπι για μένα. Με τον καιρό, όμως, καθώς οι δεξιότητές μου εξελίσσονταν, συνειδητοποίησα ότι ήταν ολοένα και πιο δύσκολο να αφιερώνομαι ταυτόχρονα και στη δικηγορία και στην αγιογραφία. Οι δύο αυτοί τομείς απαιτούσαν μεγάλες προσπάθειες και εντελώς διαφορετικό τρόπο σκέψης και εργασίας.

Στην αγιογραφία βρήκα την εσωτερική μου γαλήνη και την πνευματική μου ολοκλήρωση. Μετά από πολλή σκέψη κατάλαβα ότι δεν μπορούσε να παραμείνει απλώς ένα χόμπι· ήταν κάτι βαθύτερο, καθώς μου προσέφερε ουσιαστική εσωτερική ισορροπία.

Ήταν μια δύσκολη και μπερδεμένη περίοδος για μένα μέχρι να πάρω την απόφαση διότι δεν μπορούσα να βασιστώ αποκλειστικά σε αυτό για να καλύπτω τα προς το ζην μου. Την απόφαση την πήρα τελικά το 2019 όταν γνώρισα τον φίλο μου Αθανάσιο Ηλιόπουλο, τον Έλληνα συλλέκτη έργων τέχνης από την Πράγα. Αυτός με ενθάρρυνε καθώς ήμουν ένας από τους λίγους αγιογράφους στους Αγίους Τόπους. Ο Αθανάσιος με ενέπνευσε να πάρω την τελική μου απόφαση και να επιλέξω την αγιογραφία. Και από τότε και μέχρι σήμερα καθημερινά αγιογραφώ τις εικόνες που μου παραγγέλνουν. 

Πώς ανταποκρίθηκε η οικογένειά σας και το ευρύτερο περιβάλλον στη Βηθλεέμ στο αυξανόμενο ενδιαφέρον σας για την εικονογραφία; Υπήρξαν προκλήσεις ή στιγμές υποστήριξης που σας ξεχωρίζουν;

Η οικογένειά μου είναι πιστοί Χριστιανοί, οι γονείς μου με μεγάλωσαν με τις χριστιανικές αξίες και την πίστη. Επιπλέον, και το περιβάλλον που ζω είναι πολύ πνευματικό και άγιο. Είναι κάτι ιδιαίτερο να ζεις λίγα μέτρα μακριά από τον τόπο όπου γεννήθηκε ο Ιησούς. Αυτό με βοήθησε πραγματικά να είμαι πιστός Χριστιανός καθώς και η εικονογραφία, επειδή η εικονογραφία απαιτεί αυτή την πνευματικότητα, πρέπει να πιστεύω στο έργο που κάνω ως ιερό έργο.

Για μένα, έναν αρχάριο εικονογράφο από τους Αγίους Τόπους, ήταν μία μεγάλη πρόκληση όταν μου στείλανε τις πρώτες έξι παραγγελίες εικόνων για τον καθεδρικό ναό του Lichfield στο Ηνωμένο Βασίλειο. Και έμαθα πολλά από αυτό. Αυτό το έργο με βοήθησε να βελτιώσω και να αναπτύξω και τις δεξιότητές μου στην εικονογραφία.  Περνούσα όλες τις μέρες ζωγραφίζοντας για λίγους μήνες… Και μου έδωσε αυτοπεποίθηση να συνεχίσω με περισσότερες εικόνες. Η ενθάρρυνση της οικογένειας και των φίλων μου με βοηθά και συμβάλλει στο να έχω εξαιρετικά αποτελέσματα στη δουλειά μου.

Σε έναν κόσμο γεμάτο με σύγχρονες εικόνες σε διάφορους τομείς, ποια είναι η άποψή σας για τη σημασία της παραδοσιακής εικονογραφίας; Πώς προσφέρει μια μοναδική αξία στον σημερινό οπτικό πολιτισμό;

Αυτό το είδος τέχνης η «Αγιογραφία» είναι μια μοναδική τέχνη που βασίζεται σε ειδικούς κανόνες και τεχνικές που πρέπει να ακολουθούμε ως αγιογράφοι, σε αντίθεση με οποιοδήποτε άλλο είδος τέχνης. Αλλά ταυτόχρονα βάζω και κάτι από την δική μου ταυτότητα στις εικόνες, και αυτό είναι που τις κάνει μοναδικές και αντιπροσωπευτικές. Επίσης, αυτό που τις κάνει τόσο ξεχωριστές για μένα είναι το γεγονός ότι οι εικόνες αυτές είναι φτιαγμένες με φυσικά υλικά και ορισμένα από αυτά ( π.χ. νερό από τον Ιορδάνη ποταμός,  χώμα από τη Βηθλεέμ καθώς και μερικές χρωματιστές αλεσμένες πέτρες) συνδέουν τις εικόνες που ζωγραφίζω με τους Αγίους Τόπους. Αυτό νομίζω  τις κάνει μοναδικές διότι ξεχωρίζουν από άλλες εικόνες που έγιναν σε άλλες χώρες.

Λαμβάνοντας υπόψη την πλούσια πολιτιστική κληρονομιά της Βηθλεέμ, ποιες δυνατότητες βλέπετε για ίδρυση σχολής αγιογραφίας στην περιοχή; Πιστεύετε ότι θα είχε απήχηση στη νεότερη γενιά; Θα συνέβαλε στην καλλιτεχνική και πνευματική της ανάπτυξη;

Υπάρχει μεγάλη σχέση μεταξύ της Βηθλεέμ και της Αγίας Γραφής, αφού η ιστορία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού ξεκίνησε στη Βηθλεέμ και εθεάθη εκεί, οπότε η πρώτη εικόνα (η πραγματική εικόνα) του Θεού εμφανίστηκε στη Βηθλεέμ.

Πιστεύω ότι οι εικόνες είναι η γραπτή Βίβλος και επιπλέον η εικονογραφία δημιουργήθηκε στους Αγίους Τόπους. Έτσι, οι εικόνες είναι η πολιτιστική κληρονομιά της Βηθλεέμ και της Παλαιστίνης, μια κληρονομιά που μεταδίδεται από γενιά σε γενιά.

Στοχεύω να δημιουργήσω ένα μοναδικό, διεθνές σχολείο με ντόπιους και δασκάλους από διαφορετικές χώρες. Να διδάξω την τέχνη της εικονογραφίας στα παιδιά που έχουν καθαρό μυαλό και αγνές, αθώες ψυχές που τα κάνει να μαθαίνουν εύκολα και να επαναφέρουν αυτή την πνευματική τέχνη στις ρίζες της. Επίσης άτομα από το εξωτερικό που ενδιαφέρονται να μάθουν εικονογραφία θα μπορούσαν να ενταχθούν σε αυτό το σχολείο,  να είναι σαν το φως από τη Βηθλεέμ στον κόσμο.

Ο όρος «εικόνα» μπορεί να έχει διαφορετικές έννοιες σε διαφορετικές γλώσσες. Στο πλαίσιο της δουλειάς σας, πώς ορίζετε προσωπικά τη βασική ουσία μιας εικόνας και τον ρόλο της στη μετάδοση βαθιών εννοιών και ιστοριών;

Η εικόνα στην εικονογραφική χριστιανική τέχνη παραπέμπει στην εικόνα του Θεού που ενσαρκώθηκε και φανερώθηκε για πρώτη φορά στη Βηθλεέμ. Και η Βηθλεέμ είναι η πόλη μου όπου γεννήθηκα και μεγάλωσα. Η εικονογραφία δεν είναι μόνο μια τέχνη, είναι επίσης μια ταυτότητα, είναι μια σύνδεση μεταξύ του εαυτού μου και του ιερού αυτού τόπου, της ιστορίας του πρώτου Χριστιανού. Ο πυρήνας αυτής της τέχνης είναι η ίδια η Αγία Γραφή. Ορισμένοι Χριστιανοί αποκαλούν αυτή την τέχνη γραπτή Βίβλο, η οποία μετατρέπει τα εδάφια της Βίβλου και τα γεγονότα που περιγράφει σε εικόνες.  Επιπλέον, είναι ένας τρόπος σύνδεσης με τον ουρανό, καθώς η εικόνα αντιπροσωπεύει ένα παράθυρο στη βασιλεία των ουρανών.

Η έννοια "ΔΙΑ ΧΕΙΡΟΣ" υποδηλώνει μια βαθιά σύνδεση μεταξύ του αγιογράφου και μιας εσωτερικής δύναμης κατά τη δημιουργία εικόνων. Θα μπορούσατε να εμβαθύνετε σε αυτήν την έννοια;

Είμαστε τα εργαλεία αυτής της ιερής τέχνης, τα χέρια μας πρέπει να είναι ευλογημένα, το μυαλό μας πρέπει να είναι καθαρό, και να έχουμε πάντα μια αγνή εσωτερική δύναμη. Αυτό αντανακλά τη δουλειά που κάνουμε ακόμα και όταν είμαστε καλά κι όταν νιώθουμε λυπημένοι, όταν είμαστε χαρούμενοι ή είμαστε αγχωμένοι. Η διάθεση αντανακλάται σε αυτή την τέχνη, ακόμα και εάν βασίζεται σε τεχνικές. Κάθε αγιογράφος βάζει την πινελιά του και αυτή αντανακλά την ψυχή του στην εικόνα.  Πολλοί άνθρωποι μου λένε ότι οι εικόνες μου μου μοιάζουν.

Παρά το διαφορετικό υπόβαθρο και τη γεωγραφική σας θέση, εσείς, η Εύα στην Αθήνα και ο Ενρίκο στο Μπάρι μοιράζεστε μια δέσμευση στην τέχνη της αγιογραφίας. Τι είναι αυτό που ενώνει στο πάθος σας για τη συγκεκριμένη μορφή τέχνης;

Νομίζω ότι εκτός από το ταλέντο είμαστε προικισμένοι από τον Θεό, έχουμε την ισχυρή πίστη στον Ιησού Χριστό. Πιστεύω ότι είμαστε σαν αγγελιοφόροι. Το πάθος μας είναι να μεταφέρουμε αυτή τη χριστιανική παραδοσιακή τέχνη στην επόμενη γενιά. Έτσι εμείς ως αγιογράφοι πιστεύουμε σε αυτήν την τέχνη, ότι είναι κάτι περισσότερο από πάθος. Είναι επίσης ευθύνη και τρόπος με τον οποίο ασκούμε τις πεποιθήσεις μας.

Θα μπορούσατε να μοιραστείτε ένα προσωπικό ανέκδοτο ή εμπειρία που να αποτελεί παράδειγμα του ρόλου της πίστης στη δουλειά σας ως αγιογράφος; Πώς εκδηλώνεται αυτή η πνευματική διάσταση στην καλλιτεχνική σας διαδικασία;

Το 2019 εικονογραφούσα μια εικόνα της Θεοτόκου, και όταν ζωγραφίζω εικόνες μιλάω από καρδιάς και συνομιλώ με την εικόνα. Κοιτούσα πάντα τα μάτια της Θεοτόκου και ένιωθα γαλήνη, ένιωθα την αγάπη της μητέρας να με προστατεύει. Εκείνη την περίοδο,  αντιμετώπισα ένα ατύχημα. Όταν συνέβη δεν πρόλαβα να σκεφτώ τι να κάνω, δεν πρόλαβα να ξεφύγω από το αυτοκίνητο που με χτύπησε. Το μόνο που μου ήρθε στο μυαλό ήταν τα μάτια και το βλέμμα της μητέρας, η αγάπη και η προστασία που προέρχεται από την εικόνα της Θεοτόκου που ζωγράφιζα τότε. Το μόνο που είπα ήταν: «Σε παρακαλώ μητέρα, μητέρα του Θεού». Ξαφνικά ένιωσα έναν κρύο αέρα να με περιβάλλει, κι επέζησα. Σοκαρίστηκα όταν είδα το βίντεο στα μέσα ενημέρωσης που ενημέρωσαν ότι «κάποιος επέζησε ενός ατυχήματος από ένα θαύμα». Δεν ήξεραν ότι αυτό ο ‘κάποιος’  ήμουν εγώ.

Έχω ακόμα αυτό την εικόνα και εξακολουθώ να κοιτάζω τα μάτια της.

Η παλαιστινιακή σας κληρονομιά και η ιστορική σημασία της Βηθλεέμ πρέπει να έχουν αντίκτυπο στα θέματα και τις αφηγήσεις που επιλέγετε να απεικονίσετε στους πίνακές σας. Θα μπορούσατε να συζητήσετε πώς αυτές οι επιρροές διαμορφώνουν τις καλλιτεχνικές σας επιλογές;

Στην πραγματικότητα, η φαντασία στην αναπαράσταση των εικόνων είναι περιορισμένη. Δεν είναι ποτέ σαν την ελεύθερη τέχνη, όπου ο καλλιτέχνης επιλέγει το θέμα από τη φαντασία του. Για παράδειγμα όταν επιλέγω το θέμα της εικόνας, πρέπει να κάνω μια έρευνα στα βιβλία κοιτάζοντας τις παλιές εικόνες και την ιστορία του θέματος της εικόνας. Επιστρέφω στις αρχικές εικόνες που δημιούργησαν οι άγιοι και οι μοναχοί, αλλά αυτό που προσθέτω στην δική μου εικόνα είναι το άγγιγμά μου. Μετά από 12 χρόνια ζωγραφικής εικόνας αποκτώ μια ταυτότητα στην αναπαράσταση της εικόνας, και νομίζω ότι αυτή η ταυτότητα αντικατοπτρίζει εμένα ως Nicola προσωπικά. Οπότε τα πρόσωπα βασίζονται σε πρωτότυπες εικόνες μεν, αλλά κατά κάποιο τρόπο αντικατοπτρίζουν κάτι από τον χαρακτήρα μου και επίσης αντικατοπτρίζουν τη γη μου (τους ιερούς τόπους) καθώς χρησιμοποιώ κάποιο χρώμα που έφτιαξα από τις πέτρες και το χώμα ορισμένων περιοχών της Παλαιστίνης. Τελικά, νομίζω ότι οι εικόνες γενικά αντικατοπτρίζουν τη φύση στους ιερούς τόπους εδώ και 2000 χρόνια, επειδή δημιουργήθηκαν στην Παλαιστίνη, όπως το σκούρο χρώμα του δέρματος, τα τοπία και τα ενδύματα.

Σε έναν σύγχρονο κόσμο που κυριαρχείται από μοντέρνες και συχνά παροδικές εικόνες, πώς αντιλαμβάνεστε τη διαρκή γοητεία των βυζαντινών εικόνων; Ποιες ιδιότητες διαθέτουν αυτές οι εικόνες που μπορεί να απουσιάζουν από το σημερινό οπτικό τοπίο;

Η ζωγραφική εικόνας είναι μια μοναδική τέχνη. Είναι η μόνη τέχνη που χρησιμοποιεί τις παλιές τεχνικές των χρωμάτων της τέμπερα, οπότε όταν γίνεται μια νέα εικόνα, μοιάζει και αισθάνεται σαν μια εικόνα αντίκα. Αυτό το χρώμα δεν χάνεται ποτέ γιατί είναι φτιαγμένο από πέτρες και υλικά της φύσης με τον ίδιο τρόπο που φτιάχτηκε εδώ και εκατοντάδες χρόνια. Είναι φτιαγμένο από χρώματα της τέμπερας, εκτός από τα σύμβολα που κάθε χρώμα και κίνηση στην εικόνα δρα στη θεολογία, κάτι που απουσιάζει από το σημερινό εικαστικό τοπίο.

Πολλές από τις δημιουργίες σας είναι βαθιά συνυφασμένες με θρησκευτικές και πνευματικές πεποιθήσεις. Πώς αντιμετωπίζετε την πρόκληση να διατηρήσετε την αυθεντικότητα αυτών των θεμάτων, ενώ παράλληλα κάνετε τη δουλειά σας προσβάσιμη σε ένα ευρύτερο, διαφορετικό κοινό;

Η αγιογραφία για τους θρησκευόμενους ανθρώπους είναι μια πνευματική τέχνη με την οποία προσεύχονται και τους βοηθά να λατρεύουν. Όμως και για άλλες μη θρησκευτικές ομάδες είναι επίσης σημαντική ως τέχνη, μια μοναδική τέχνη φτιαγμένη με τις πολύ παλιές τεχνικές, χρησιμοποιώντας παραδοσιακά υλικά.

Όσο αφορά εμένα, εγώ έχω την ευθύνη να κάνω αυτή την τέχνη πνευματική, να τη μεταφέρω με τον αρχικό της τρόπο για να βοηθήσω τους ανθρώπους να την κατανοήσουν και να αγγίξουν την καρδιά και την ψυχή όλων.

Λαμβάνοντας υπόψη τη βαθιά δύναμη της πίστης και της αυθεντικότητας που πηγάζει από την εικονογραφία σας, συμβάλλει το έργο σας στην οικοδόμηση γεφυρών σύνδεσης και κατανόησης μεταξύ διαφορετικών πολιτισμών και θρησκειών;

Οι εικόνες έχουν μια πολύ ισχυρή πνευματική δύναμη, μπορούν να αγγίξουν την καρδιά του καθενός. Κάθε εικόνα έχει μάτια που σε κοιτάζουν και σε ακολουθούν όπου και να στέκεσαι. Σαν να σου λένε «Είμαι εδώ για σένα, μπορείς να μου μιλήσεις». Πολλοί άνθρωποι από άλλες θρησκείες και άπιστοι συγκινούνται όταν κοιτάζουν τα μάτια. Επίσης, μια εικόνα μαρτυρεί και λέει ιστορίες από την Αγία Γραφή, την εξηγεί σε ανθρώπους από άλλες θρησκείες, για να κατανοήσουν και να μάθουν περισσότερα για τον Χριστιανισμό. Επιπλέον χτίζει γέφυρες μεταξύ του Χριστιανισμού και άλλων πεποιθήσεων. Φτάνει σε πολλές χώρες με την ιστορική αξία που φέρει, ειδικά για όσους ενδιαφέρονται να μελετήσουν την ιστορία της τέχνης και τις παλιές τεχνικές της. Γιατί οι εικόνες μου είναι φτιαγμένες με την παλιά τεχνική της τέμπερας που χρησιμοποιούσαν τα αρχαία έθνη των Ελλήνων και των Αιγυπτίων.